در نقدی بر داستان مرگ ایوان ایلیچ آمده است:

«ایوان وقتی به مرگش نزدیک می‌شود، مراحل انکار، ترس، خشم، انزجار و در آخر پذیرش را پشت سر می‌گذارد.

ابتدا نمی‌خواهد مرگش را قبول کند، به زندگی گذشته و لذت‌های بچگی اش چنگ می‌زند،

مرگ را شبیه چاهی می‌بیند که انتهایش تاریکی مطلق است.

ولی رفته رفته مرگ آینه ای مقابل زندگی پیشین خودش می‌شود، اشتباهاتش را مثل پتکی به صورتش می‌کوبد

و او را به خودشناسی می‌رساند. ایوان در راه رسیدن به مرگ، مراحل معرفت و شناختش را طی می کند.

و در آخر، انتهای همان چاه سیاهی که انتظارش را می کشید، روشنایی را می‌یابد.

تولستوی در این کتاب از مرگ به عنوان ابزاری برای نشان دادن ارزش زندگی استفاده کرده است

و چه خوب و دقیق هم کارش را بلد بوده. “ایوان ایلیچ” که معادل واژه اش “انسان فانی” یا همان “آدمیزاد” است،

تک تک ما انسان‌ها هستیم، بدون استثنا. و سرنوشت زندگی ایوان ایلیچ، سرنوشت بشر است.

که همه طرز زندگی اشتباهی را پیش می‌گیریم،

و وقتی بوی مرگ به مشاممان خورد، همه‌ی ما به این سوال برمیخوریم

که “آیا واقعا زندگی کرده ام؟” و انگار چیزی بهتر از مرگ، نمی‌تواند نشانگر زندگی ما باشد.»

پیر فرزانه